مروری بر کارنامه فرهنگی دکترعلی اصغر شعردوست سفیر فوق العاده و نماینده تام الاختیار جمهوری اسلامی ایران در تاجیکستان در ارتباط با جامعه و فرهنگ تاجیکان
زندگینامۀ دکتر علیاصغر شعردوست
متولد 1341 خورشیدی (تبریز)
او پژوهشگر، مدیر فرهنگی و دیپلمات ایرانی است که در حوزههای رسانه، نشر، سیاستگذاری فرهنگی و دیپلماسی فعالیتهای گستردهای داشته است. کارنامۀ او شامل مدیریتهای کلان در سازمان صداوسیما، نمایندگی مجلس شورای اسلامی، سفارت جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور و دبیری شورای عالی ایرانیان خارج از کشور با تمرکز بر گسترش پیوندهای فرهنگی در حوزۀ تمدنی ایران است.
پیشینۀ علمی (تحصیلات و استادان)
پس از تحصیلات اولیه، تحصیلات دانشگاهی خود را در رشتۀ زبان و ادبیات فارسی در دانشگاه تبریز آغاز کرد و در دانشگاه تهران ادامه داد. سپس تحصیلات خود را تا مقطع دکتری در آکادمی ملی علوم جمهوری آذربایجان پی گرفت و در سال ۱۳۶۹ از رسالۀ دکتری خود در رشتۀ فیلولوژی (زبانشناسی) دفاع کرد.
او در مسیر تحصیلات از محضر اساتید یگانهای کسب فیض نموده که نامشان در تاریخ ادب ایران ماندگار است:
دکتر عبدالحسین زرینکوب، دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی، دکتر مظاهر مصفا، استاد سید حسن قاضی، دکتر رضا انزابینژاد، دکتر بهمن سرکاراتی، دکتر محمد بحرالعلومی، دکتر علی شیخالاسلامی، پروفسور رستم علیاف، پروفسور ضیا بنیاداف، دکتر نورالدین مقصودی، دکتر خسرو فرشیدورد و سایر استادان نامدار.
ایشان همچنین عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی، عضو هیئت علمی دانشگاه صداوسیما و مدرس دروس ادبیات فارسی و آیین نگارش است.
۲. مدیریت رسانه، نشر و احیای زیرساختهای فرهنگی هنری
کارنامۀ اجرایی ایشان از بدو پیروزی انقلاب اسلامی با تمرکز بر حفظ هویت ملی آغاز شد:
الف) دوران رادیو تبریز (پیش از هجرت به تهران): ایشان با ایجاد گروههای هنری و موسیقی، نقشی کلیدی در حفظ هویت فرهنگی منطقه ایفا کردند. از جمله:
– تربیت گروهی زبده برای ترجمه از فارسی به ترکی.
– ایجاد برنامههای ترکی برای همۀ گروههای سنی.
– تأسیس ارکستر آذربایجانی بعد از انقلاب در تبریز با دعوت از استاد علی سلیمی آهنگساز نامدار؛ این ارکستر با حضور نوازندگان زبدهای چون استادان محمود شاطریان، میرعلی فرشباف، نیکنفس و خوانندگانی چون خسرو نژادآریا، بیش از ۱۵۰ اثر موسیقایی باکلام و بیکلام تولید کرد.
– دعوت به کار از استادانی چون بیگجهخانی و سایر اساتید موسیقی سنتی و مقامی و عاشیقی از جمله عاشیق علی فیضالهی، استاد جمشید عاشیقی و عاشیق اسکندری.
ب) مسئولیتهای رادیویی در تهران (از اواخر سال ۱۳۶۳):
– مدیرکل رادیو شهرستانها.
– مدیر گروه معارف و همزمان مدیرکل پخش صدای جمهوری اسلامی ایران.
– مدیر شبکۀ سراسری صدای جمهوری اسلامی ایران.
توضیح: تصدی مسئولیتهای مدیرکلی پخش و شبکۀ سراسری در مقاطع حساسی چون دوران دفاع مقدس و ایام ارتحال حضرت امام خمینی (ره) از نقاط برجسته کارنامۀ ایشان است.
ج) تحول در نشر و مدیریت کلان:
– رئیس هیئتمدیره و مدیرعامل انتشارات سروش (سازمان صداوسیما).
– مدیرعامل انتشارات بینالمللی الهدی.
– احراز عنوان ناشر نمونۀ کشوری و کسب جایگاه نخست در چندین دورۀ نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران بهجهت چاپ آثار مرجعی همچون فرهنگ آثار و تاریخ فلسفۀ کاپلستون.
د) گسترش شبکۀ جهانی نشر:
– تأسیس نمایندگیهای انتشارات الهدی در باکو، دوشنبه (۱۹۹۱)، آلماآتی، بیشکک، عشقآباد و نیویورک.
– فعالسازی شعب لندن و کیپتاون جهت حضور مقتدرانه در نمایشگاههای جهانی کتاب.
هـ) مدیریت مسئول و سردبیری نشریات:
– مجلات سروش (هفتگی، کودکان، نوجوان و بانوان).
– تأسیس روزنامۀ جامجم و حضور به عنوان نخستین مدیرمسئول آن.
– هفتهنامۀ سهند (بهزبان ترکی، از سوی مؤسسۀ اطلاعات با همکاری دکتر حسین محمدزاده صدیق).
– نشریۀ فرهنگی ادبی پیوند (ارگان انجمن پیوند تاجیکان و فارسیزبانان جهان که بهخواستۀ رئیسجمهور تاجیکستان با مدیریت دکتر شعردوست آمادهسازی و منتشر میشد).
– هفتهنامۀ شهریار و ماهنامۀ نظامی گنجوی (هر دو در باکو، با سردبیری ایرانشناس نامی پروفسور رستم علیاف و مدیرمسئولی دکتر شعردوست).
– فصلنامۀ تخصصی ایرانشناخت و نشریۀ نامۀ پژوهشگاه بهمدت شش سال.
و) اقدامات نهادی و ترویجی:
– احیای فرهنگ ایرانی اسلامی با نشر قرآن کریم (ترجمه استاد آیتی) در تیراژ وسیع در آذربایجان و تاجیکستان.
– ترویج معارف اسلامی در آسیای مرکزی و اروپای شرقی از طریق ترجمههای روسی قرآن و برگردان بهزبانهای محلی.
۳. سوابق سیاسی، قانونگذاری و مشاورتهای عالی
الف) مجلس شورای اسلامی و اقدامات ماندگار قانونی:
– نمایندۀ مردم تبریز، اسکو و آذرشهر در دورۀ ششم (۱۳۷۹–۱۳۸۳) و مخبر کمیسیون فرهنگی.
– طراحی و تصویب ۲۷ شهریور به عنوان روز شعر و ادب ایران و بزرگداشت استاد شهریار در تقویم رسمی.
– طراحی و تصویب قانون اختصاص درصدی از بودجههای عمرانی دستگاههای دولتی به خرید آثار هنری (اکسپو).
– دفاع از طرح و تصویب قانون تأسیس یگان پاسداران حفاظت از مواریث فرهنگی.
– ارائۀ طرح ایجاد هیئتامنای کتابخانههای عمومی کشور و مدیریت این نهاد بهصورت هیئتامنایی.
ب) شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور:
– مؤسس و اولین دبیر شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.
ج) مشاورتهای عالی:
– مشاور ریاست محترم جمهوری.
– مشاور معاون اول رئیسجمهور (دکتر حسن حبیبی).
– مشاور وزیر امور خارجه.
– مشاور وزیر علوم، تحقیقات و فناوری.
– مشاور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی (۱۳۶۷–۱۳۸۲).
د) مسئولیتهای ستادی:
– دبیر ستاد خارجی دهۀ فجر در سالهای متوالی.
– عضو هیئتامنای بنیاد ایرانشناسی و کتابخانههای عمومی ایران از بدو تأسیس.
– عضو هیئت مؤسس بنیاد شهید آیتالله مدنی.
– عضو کمیتۀ ارتباطات سازمان یونسکو.
– دبیر شورای گسترش زبان و ادب فارسی.
– پیگیریهای استانی از جمله احیای تیم فوتبال ماشینسازی تبریز و تخصیص بودجه برای فعالیتهای سینمایی و موسیقی در منطقۀ آذربایجان.
۴. دیپلماسی فرهنگی و روابط با کشورهای مشترکالمنافع (CIS)
الف) سفیر فوقالعاده و تامالاختیار:
– سفیر ایران در تاجیکستان (۱۳۸۶–۱۳۹۲).
– ایفاگری نقش در روند صلح تاجیکستان.
– مشاور رئیسجمهور در پروژههای راهبردی تونل انزاب و نیروگاه سنگتوده ۲.
– تأسیس خانۀ ایران در دوشنبه (۱۳۹۱).
ب) ساختار سازی در روابط با کشورهای مشترکالمنافع و قفقاز:
– تأسیس ادارۀ کل فرهنگی آسیای مرکزی و قفقاز در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.
– دبیر کمیسیون فرهنگی شورای عالی روابط با کشورهای مشترکالمنافع و قفقاز.
– همراهی رؤسای جمهور در سفرهای متعدد به کشورهای مشترکالمنافع و قفقاز و تنظیم اسناد روابط فرهنگی، علمی، آموزشی و تربیتبدنی.
۵. برگزاری کنگرههای بینالمللی و مفاخر تمدنی
الف) کنگرۀ حکیم ملامحمد فضولی: با مشارکت آکادمی علوم جمهوری آذربایجان در تهران، باکو، تبریز و نخجوان.
ب) کنگرۀ استاد شهریار: همایشهای فراملی در تهران، تبریز، باکو، استانبول و مسکو.
ج) کنگرۀ کمال خجندی: در شهرهای تبریز، تهران، دوشنبه و خجند.
د) اولین کنگرۀ بینالمللی استادان زبان فارسی و ایرانشناسان: بعد از انقلاب با تأکید بر حوزۀ تمدنی ایران (ترکیزبان و فارسیزبان).
هـ) دبیرکل کنگرههای جهانی میرسیدعلی همدانی (۱۹۹۴).
و) کنگرۀ سامانیان (۱۹۹۷).
ز) کنگرۀ رودکی، فردوسی و مولوی (۲۰۰۷).
۶. آثار تألیفی و پژوهشی
– دوباره نگاه کن (1403)
– تاریخ ادبیات نوین تاجیکستان (اثر مرجع ۱۰۰۰ صفحهای به زبانهای فارسی و روسی – ۱۳۹۱).
– نوروز و سرچشمههای آفرینش در ادیان و اساطیر (پژوهش و تحلیل آیینها – ۱۳۹۲).
– شهریار و شعر ترکی (بررسی و معرفی آثار – چاپ اول ۱۳۹۰- چاپ دوم 1403).
– در مکتب شاعران آذربایجان (از قطران تا شهریار – ۱۳۹۰).
– یادگار روزگار (جلد اول و دوم).
– نقش ایام (فارسی و روسی – ۲۰۱۱).
– چشمانداز شعر امروز تاجیکستان (۱۳۷۶).
– ایران در شعر معاصر تاجیکستان (۱۳۸۹).
– شعر معاصر ایران (به خط سریلیک – ۲۰۱۲).
– تصحیح دیوان دوجلدی شهریار (۱۳۸۶).
– تصحیح دیوان کمال خجندی (۱۳۷۴)
– چشمۀ خورشید (پژوهش در آثار فضولی – ۱۳۷۴).
– مجلسنشین قدس (۱۳۶۴).
– امامحسین قیامی (ترجمه – ۱۳۷۳).
– یادنامۀ شهید مدنی (۱۳۸۱)
– آموزش زبان فارسی در آذربایجان (۱۳۷۴)
– یاد آذربایجان (۱۳۷2)
– اوراق ناسوخته (سمرقند ۱۹۹۷).
و نظارت بر چاپ و انتشار بیش از ۱۴۰ عنوان کتاب دیگر که برخی از آنها از این قبیلند:
– گامی به سوی کتابشناسی جادۀ ابریشم
– نغمههای سپیدهدمان (۱۳۷۸)
– نامۀ آل سامان
– رهآورد
– بوی جان
۷. افتخارات، نشانها و عضویتها
الف) بینالمللی:
– دریافت نشان عالی ابوعبدالله رودکی از رئیسجمهور تاجیکستان.
– انتخاب به عنوان سفیر سال برای ۴ سال متوالی توسط رسانههای مستقل.
– عنوان شهروند افتخاری و خادم نمونۀ فرهنگ در تاجیکستان.
– تقدیرنامه از رئیسجمهور فقید آذربایجان به پاس خدمات انساندوستانه و کمک به آوارگان جنگ اول قرهباغ.
– احراز جایگاه دوم در پژوهشهای فضولیشناسی در باکو.
– عضو افتخاری فرهنگستان علوم تاجیکستان.
– عضو اتحادیۀ نویسندگان تاجیکستان، جمهوری آذربایجان و قزاقستان.
– عضو هیئترئیسه انجمن پیوند (تاجیکان جهان).
– برنده جایزۀ کتاب سال تاجیکستان (۲۰۱۲).
ب) ملی:
– دریافت نشان خادم نشر از دو رئیسجمهور ایران.
– دریافت نشان زندهنامان تبریز.
– برندۀ جایزۀ کتاب سال جمهوری اسلامی ایران (از جمله برای اثر شاهنامه و چرنیشفسکی).
– عضویت در هیئتامنای بنیاد ایرانشناسی و کتابخانههای عمومی ایران از بدو تأسیس.
دکتر علیاصغر شعردوست در حال حاضر فعالیتهای فرهنگی و هنری خود را در قالب مؤسسۀ (فرهنگی هنری) شهریار و نشر شهریاران با دهها پروژۀ گوناگون در راستای معرفی و ترویج آثار ادبی و هنری ایران ادامه میدهد.
